تأملات واپسین

نگاهی نوستالوژیک به سنّت

soheilassadi — Sat, 07 Jan 2012 15:10:25 GMT

در اطراف الموت و در ارتفاعات (واقع در استان قزوین) روستایی است کوچک بنام دینهرود که هیچ راه ارتباطی با شهرها و روستاهای اطرافش ندارد. اهالی این روستا اگر بخواهند به شهر بروند باید پای پیاده چند کیلومتر را در کوهستان گز کنند که میکنند، هر از گاهی، چنانچه نیاز ضروری در حیطهی جهان مدرن به مایحتاجی داشته باشند که اصولاً ندارند. چون در اکثر اوقات کاری به مدرنیته و کالاهایش ندارند؛ چیزی نبوده است که بخواهند و طبیعت به آنها نداده باشد. دمادم در عوالم سنتی خود سیر میکنند و زندگی را آنطور میگذرانند که اجداد من و شما. هر دو گذران زندگی را سخت نگرفتند. سبکبال زیستند و رفتند.

دو سطر حرف حساب

soheilassadi — Fri, 06 Jan 2012 03:32:00 GMT

آنقدر حرف حساب بود که حیفم آمد در این زمانهای که غربی بودن (یا وانمود کردن به غربی بودن) مد روز شده است، آنرا برای شما بازگو نکرده باشم. مجید مددی در مقدمهای که بر ترجمهی پارسی خود: «از خودبیگانگی انسان مدرن» بر کتاب (the alienation of man; an interpretation based on Marx Tonnie) بقلم «فریتس پاپنهایم» (Fritz Pappenheim) نگاشته است چنین میگوید که:

«و این انسانِ دوپاره که با "دوری جستن و کنارهجویی و بیتفاوتی" تنها به خود میاندیشد و به بهای نابودی دیگری در پی نجات خویش است، محصول دنیای بحرانزدهای است که آنرا "تمدن غربی" مینامیم.»

رونمایی از کتاب

یک داستان خیلی کوتاه

soheilassadi — Fri, 30 Dec 2011 19:46:15 GMT

کوتاهترین داستان کوتاهی که خواندم و به وجدم آوردم متعلق به رضا قیصریه است در مدخل «کافه نادری». جالب اینجاست که می بینم اصلاً کهنه شدنی نیست و هر بار میخوانمش از لذت آن کاسته نمیشود.

«کنار کارون جوانی سر خم کرده فلوت مینواخت، اما ناشیانه. آرام میرفت. یک آن ایستاد، به رهگذری که از کنارش میگذشت گفت: باید ببخشید، دستم ترکش خورده فلج است وگرنه بهتر میزدم.»

خوابی بود دیدم

soheilassadi — Mon, 26 Dec 2011 01:20:00 GMT

خوابی دیدم دیشب. خودِ خودش بود با آن چادرنماز گلی زیبا و همیشه نو. چادرنمازی که همواره عطر گرانقیمتی بر آن زده بودند. آن دخترانش که در آمریکا بودند برای دخترانی که در ایران داشت چیزها میفرستادند و آنها حواسشان به مادر بود... در خواب بودم ولی حس میکردم. آمده بود به خوابم. گفت «خوبی مادر؟» و صدایش لرزان بود درست مثل آخرین دفعه که دیدمش. فرو رفته بود در تخت بیمارستان و با صدایی لرزان میگفت «خوبی مادر؟ کی از فرنگ برگشتی؟»

تغییر کرده اند؟

soheilassadi — Sat, 24 Dec 2011 13:42:00 GMT

یک چیزی مینویسم. تمام که شد از اول میخوانم. نه، قبول ندارم. پس خوب ننوشتم. خط میزنم. دوباره مینویسم. باز هم خط میزنم و دیگر چیزی نمینویسم. قلم را میگذارم روی میز و نگاهم میافتد به ساعتی که زول زده است به چشمانم. سه و نیم صبح است و بجز صدای حرکت ثانیهشمار دیگر صدایی در این شهر برهوت نیست. به خود میگویم ولش کن! توضیح نمیخواهد که. نقل قول را بنویس و خلاص. تنها آخرش میتوانی بپرسی تغییر کردهاند یا خیر؟ و بگذاری که خود قضاوت کنند.

آنچه هیچوقت ندانستم!

soheilassadi — Wed, 21 Dec 2011 15:30:00 GMT

- یکجا گفته بودم هر زندگی یک داستان است و هر داستان در نهایت حکایتیست از یک زندگی. یادت میآید؟ نه؟- راستش خودم هم یادم نمیآید کی و کجا بود که اینرا گفتم. مهم نیست. امروز مصداقش را پیدا کردم، دو-سه ماهی بود که بیخ گوشم رژه میرفت و عجبا اینکه بعد از این همه مدت میبایست مصداق سخنم را پیدا کنم. بگذریم! آدمها، مردمان ساده کوچه و بازار، همین که قدم بر میدارند داستان مینویسند. به جان عزیزت اذیت نمیکنم حقیقت را میگویم. باور کن! همین جوانی که گفتی میآید از کنار پلهبرقی رد شود پایش گیر میکند به یک گوشه با دو دست میخورد جلوی پای یک پیرزن زمین و با تمام زرنگی که در تجارت و معاشرت دارد، تنها وقت میکند بگوید «آخ!»، داستانی دارد برای خودش. آن پیرزن هم که یکباره میگوید «ننه مراقب باش» در حال بازی کردن زندگی است و به تعبیری راوی داستان زندگی خویش است، بدون اینکه بداند. اصلاً چرا این همه راه دور برویم؟ همین قربانی خودمان، یک پا برای خودش داستان است. حالا اگر از اهل محل بپرسی، یکی دو نفری که میشناسندش خواهند گفت «نخیر، هیچ هم داستان نیست» اما من از آنجا که در فضولی از آنها موفقتر عمل کردهام با دقت عمل و صحت گفتار در تاکیدی دفعی و انقلابی خواهم گفت «بله، خیلی هم داستان است! فشاری خدای ناکرده متحمل شدی میخواهم داستان او را زودتر از داستان تو روایت کنم؟» اینرا هم به آنها میگویم، هم به تو.

کمی هم روزمرگی

soheilassadi — Sat, 17 Dec 2011 02:12:00 GMT

پیش از این از جنس داستان بیشتر مینوشتم. دور نرفته باشیم، داستاننویسی را از هر نوع نوشتهی دیگری بیشتر دوست میدارم. زمانه مجالش کوتاه بوده!

اگر خوانده باشی شاید بگویی آنها که داستان نبودند، همگی، بیش از یک مشت قصهی کوتاه و بی سر و ته نیستند. حالا هرچه! دلخوش بودم به آنها، یعنی دوستشان داشتهام و البته در یکجا جمعشان کردهام برای وقتی که تصمیم گرفتم، چاپ شوند.

به رسم قدیمی هر بار داستان کوتاهی نوشتم آنرا در همین وبلاگ گذاشتم. بقول اهل فرهنگِ فرنگیها برای Feedback که البته نتیجهبخش هم بوده است. تنها چندتایی از آنها در اینجا درج نشده که بماند. دلیل خاصی هم نداشت. شاید خیلی درگیر امورات روزانه شده بودم. اما چند روز پیش چهاردهمی را نوشتم. نامش را گذاشتهام «آنچه هیچوقت ندانستم!» که تراژدی کوتاهی است... به زودی آنرا در این گاه و بیگاه نویسی سهیم میکنم. این هم بماند.

چه شد که پس از تقریباً یکسال وقفه در داستاننویسی دوباره آمدم به سراغش؟ خود هم دقیقاً نمیدانم. تصور کنم یکی دو هفته پیش بود. یک شب از سر کار که آمدم و طبق معمول پس از کمی استراحت و تماشای جسته گریختهی تلویزیون رفتم به اتاق کتابخانه، نتوانستم تمرکز کنم و ادامه کار تحقیق تاریخ را دنبال کنم که قصد داشته و دارم به مجموعه کتبی مبدل شود از تاریخ ایرانزمین.

بریده بودم. از آنجور خواندن و نوشتن خسته شده بودم. همین. اینطور شد که جور دیگری میخوانم و مینویسم این روزها.

چند روز دیگر بازخواهم گشت با «آنچه هیچوقت ندانستم!»

Henry Matisse (1896 -1954)

یک ریشه درگیریهای قومی ایرانیان

soheilassadi — Mon, 05 Dec 2011 03:57:35 GMT

درگیریهای قومی، امروز به برکت برقراری نظم عمومی، فراتر از مشاجرات کلامی کشیده نشده است. یا لااقل کشیده شدن آن از چشم عام به دور بوده است. مزید بر ریشههای تاریخی و کلان، درگیریهای قومی همچنین در برخی سیاستهای ناسیونالیستمأب حکومت پیشینْ هنگامی که ایران در جهت شکلدهی به یک دولت-ملّت مدرن بود هم، پایه و اساس دارد. پادشاهان پهلوی و سیاستگذاران تراز اول آنها از جهت تضاد منافعی که با قاجارها داشتند بگونهای افراطی بر طبل ناسیونالیسم فارس کوبیدند، آنچنان که برای آیندگان میراثی از نفرت و تشنج مابین اقوام گوناگون (بویژه در ارتباط با آذریزبانان) سرزمین ایران باقی گذاشتند.

کنکاشی در واژه «ملت»

soheilassadi — Thu, 01 Dec 2011 14:59:00 GMT

در ادبیات سیاسی مغربزمین، بویژه آنچه حول یک جنبش انقلابی چندین سده پیش، از فرانسه و بریتانیا آغاز گردید، لفظ «ملت» (nation) به طبقاتِ مختلفِ اجتماع اعم از مذاهب و قومیتهای متفاوت مزید بر دولتی که ادارهکنندهی آنان باشد، اطلاق میشد. نتیجهی غالب و فراگیر رُنسانس در اندیشه سیاسی اروپا چنین بود که انبوه مردم گوناگونِ صاحبِ عقاید، مذاهب و قومیتهای مختلف که در یک چهارچوب مشخص جغرافیایی-سیاسی زیست میکنند را، چنانچه موفق به شکلدهی به دولتی فراگیر شده باشند، «ملت» نامید.

مختصر حواشی بر مارتین هایدگر

soheilassadi — Mon, 24 Oct 2011 03:16:00 GMT

برخی بر این باورند که بویژه در عرصهی فلسفه سیاسی عملی میبایست مارتین هایدگر را فیلسوفی تمامعیار در عصر تمامیتخواهی دانست. عصری که شاهد روی کار آمدن دولتهای کلانْ ادعا و نمایندگانِ روحِ تاریخیِ هگلی بود. تنها او بود که شجاعانه از استبداد آهنین هیتلر دفاع کرد و لقب تنها فیلسوفِ مدافع پیشوای آلمان نازی را با خود یدک کشید. هایدگر اصولاً با تجدد (مدرنیته) و بساط روشنگری کانتی آن سر ناسازگاری داشت. علم جدید را نمیپسندید. یعنی از بنیاد نوین آن - شکلگیری تا به امروز - رضایت خاطر نداشت؛ انگار گویی علمْ آن نبود که بقول غربیها جایگزین دین شود. هایدگر اگرچه بیخدایی بیدین بود، وزنهی مذهب را از علم سنگینتر و برکات آنرا نیز بیشتر میدانست.