تلفنهای دفتر نخست وزیری یک لحظه آرام و قرار نداشت. مدام گفته می شد که تحرکاتی اطراف پادگانهای نظامی در سراسر ایران دیده می شود. دو فقره تانک هم از کاخ سعدآباد به نقطه ی نامعلومی در خیابان حشمت الدوله می برند. یار وفادار مصدق، سرتیپ ریاحی، رئیس ستاد ارتش هم نمی دانست که واحدهایی از نیروهای تحت امر او علیه دولت مشروع ملی در حال تحرکات هستند. دکتر محمد مصدق که گمان نمی کرد کودتای احتمالی علیه دولت او باشد یک روز قبل تر دستور خلع سلاح گارد شاهنشاهی را داده بود، کسی از دربار علیه پادشاه فراری دست به کودتا نزند. پیش دستی در خلع سلاح به شکست کودتای ۲۵ مرداد مشهور است. ناگفته نماند که زنده یاد مصدق در صحت و صدق دو نامه ی پادشاه – یکی عزل مصدق و دیگری نصب زاهدی – نیز بسیار شک کرده بود.  

تصویری از خلع سلاح گارد شاهنشاهی در کاخ سعدآباد تهران متعاقب خروج دو فقره تانک از کاخ – ۲۵/۵/۳۲

در کمپ کودتا علیه دولت مصدق صحبت از این بود که پیرو شکست حملات گارد شاهنشاهی در روز قبل، چنانچه نقشه ی اولیه موفقیت آمیز نباشد، نقشه ی ثانویه را به اجرا بگذارند. نقشه ی دوم این بود که لشکرهایی از واحدهای ارتش به سمت تهران آمده و پایتخت را نخست تصرف کنند و سپس موانع مقاومت را یکی یکی از سر راه بردارند. در همین روز بیست و ششم امرداد ۱۳۳۲ بود که اردشیر زاهدی – فرزند ژنرال بازنشسته ی مخفی شده – در اصفهان با تنی چند از افسران تماس گرفت و معاون لشکر اصفهان به او قول همکاری داد. خائن دیگری در کرمانشاه بنام سرهنگ تیمور بختیار (بعدها به مقام سپهبدی رسید) قول همکاری صد در صد به حامیان کودتا داد که در صورت نیاز آنان هنگ تحت امر خود را به حومه ی تهران بکشاند.

هیچ نیازی به اجرای طرح دوم نبود. کودتا می رفت که در همان طرح اولیه به پیروزی برسد. خبر فرود آمدن طیاره ی اختصاصی شاه فراری و همسرش ثریا در فرودگاه رُم به تهران رسید. شاه در این روز به این می اندیشید که در صورت شکست طرح کودتا از ایتالیا تقاضای پناهندگی سیاسی خواهد کرد. اما در بازگشت خود به قدرت مطلقه خوشبین بود.

تصویر شاه فراری و ثریا در فرودگاه رُم - ایتالیا

میدان راه آهن تهران مورخ ۲۶ امرداد ۱۳۳۲ – آغاز برانداختن مجسمه های شاه و پدرش

ریز تلگرافها و مکالمات لشکری و کشوری مربوط به روز ۲۶ امرداد ۱۳۳۲ را در اینجا بخوانید.

مرجع: اسناد و عکس ها برگرفته از اثر "مصدق در محکمۀ نظامی" به کوشش جلیل بزرگمهر چاپ نیلوفر ۱۳۵۸ می باشد.

دیگر اخبار مربوط به روز هفدهم ماه اوت:

تصرف شهر لوس آنجلس واقع در کالیفرنیا توسط ارتش آمریکا و بیرون راندن کشور مکزیک از این ناحیه در ۱۸۴۶ میلادی | فرود سفینه ی بی سرنشین Venera 7 شوروی سابق بر سطح سیاره ی زهره در ۱۹۷۰ میلادی | خودکشی رودولف هِس، معاون ارشد آدولف هیتلر، در حبس برلن پس از چهل سال تحمل میله های زندان در ۱۹۸۷ میلادی